Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα: Τον εκτέλεσαν χωρίς δίκη, γιατί ήταν ομοφυλόφιλος, κορυφαίος ποιητής και καταδίκασε το φασισμό. Το μεγαλύτερο θύμα της Ισπανίας στον εμφύλιο... - Βιβλιων Οριζοντες

Οι συγγραφείς μας

Κυριακή, 19 Αυγούστου 2018

Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα: Τον εκτέλεσαν χωρίς δίκη, γιατί ήταν ομοφυλόφιλος, κορυφαίος ποιητής και καταδίκασε το φασισμό. Το μεγαλύτερο θύμα της Ισπανίας στον εμφύλιο...


Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα

«Εγώ ποτέ δεν θα γίνω πολιτικός. Είμαι επαναστάτης, γιατί δεν υπάρχει αληθινός ποιητής που να μην είναι επαναστάτης» 

Ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, γεννήθηκε στις 5 Ιούνη του 1898. Με τη δική του ματιά μάθαμε να «κοιτάζουμε» την Ισπανία. Μοναχικός καβαλάρης της ποίησης, του θεάτρου και της μουσικής, ταξίδευε, ολοένα ταξίδευε, για την Κόρδοβα. Πισωκάπουλα στο μαύρο άλογό του, γυμνόστηθη Τσιγγάνα με το όπλο στο χέρι, η δημοκρατική Ισπανία, του «Νο Πασαράν».

 Ο γιος μιας προνομιούχας και μορφωμένης οικογένειας του Φουέντε Βακέρος της Ανδαλουσίας γεννήθηκε στις 5 Ιούνη 1898. Οσο γρήγορα απέκτησε συνείδηση της κοινωνικής του θέσης, τόσο γρήγορα συνειδητοποίησε ότι υπήρχε και μια άλλη ζωή – εκείνη των πολλών – βουτηγμένη στον πόνο και τη φτώχεια. Ολες οι ανδαλουσιανές «φιγούρες», όλα τα πρόσωπα του χωριού και το δράμα τους πήραν αργότερα θέση στα έργα του. Για τον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, επίσης, οι Τσιγγάνοι συμβόλιζαν τα ουσιωδέστερα στοιχεία της ανδαλουσιανής ψυχής. 

Το καλοκαίρι του 1936, ο Λόρκα σχεδίασε να πάει στη Γρανάδα να δει τους γονείς του. Όταν κατάλαβε τον κίνδυνο, ήταν πια αργά. Οι φασίστες απήγαγαν τον «ενοχλητικό» Λόρκα και τον δολοφόνησαν, πυροβολώντας τον πισώπλατα, στις 19 Αυγούστου, κοντά σε μια πηγή που οι Ισπανοί την ονόμαζαν Φουέντε Γκράντε, (Μεγάλη Πηγή) και οι Άραβες Αϊναδαμάρ (Πηγή των Δακρύων) 

Το καθεστώς του Franco απαγόρευσε με νομικά μέσα τα έργα του Lorca, και μόνο το 1953 τα μέτρα αυτά ανακλήθηκαν, οπότε και κυκλοφόρησε μια συλλογή με Τα Ολοκληρωμένα Έργα του. Εν συνεχεία, Ο Ματωμένος Γάμος, η Yerma και Το Σπίτι της Bernarda Alba παίχθηκαν επιτυχημένα στις κεντρικές σκηνές της Ισπανίας.Μετά το θάνατο του Franco το 1975, η ζωή και ο θάνατος του Lorca μπορούσαν να συζητηθούν ανοιχτά στην Ισπανία.Το 1986, η Αγγλική μετάφραση του Leonard Cohen για το ποίημα ‘Pequeno vals vienes’, έφτασε το νούμερο 1 στα Ισπανικά single charts, ως ‘Take This Waltz’, σε μουσική του Cohen. Ο ίδιος έχει πει για τον Lorca πως υπήρξε το είδωλό του στα νιάτα του και ονόμασε την κόρη του Lorca Cohen γι’ αυτό το λόγο.Ο Ισπανός ποιητής, Antonio Machado, έγραψε το ποίημα ‘El crimen fue en Granada’ , ως αναφορά στο θάνατο του Lorca.Σήμερα, ο Garcia Lorca τιμάται μ’ ένα άγαλμα που είναι τοποθετημένο στην πλατεία Santa Ana της Μαδρίτης. Ο πολιτικός φιλόσοφος David Crocker, αναφέρει ότι ‘το άγαλμα είναι ακόμη ένα έμβλημα του επίμαχου παρελθόντος: κάθε μέρα, ένας απ’ τους Αριστερούς βάζει ένα μαντήλι στο λαιμό του αγάλματος και κάποιους απ’ τους Δεξιούς έρχεται αργότερα για να το βγάλει’.

Η ποίηση και το θέατρο του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα ανοίγουν μια μυστική θέα, όπου φανερώνεται η λειτουργία του έρωτα και του θανάτου. 

Σαν ποιητής πιστεύει στις μεταμορφώσεις των πραγμάτων και στις ανεξάντλητες προσωποποιήσεις της Φύσης. Το ρόδο της Δόνα Ροζίτα, η roza mutabilis, είναι το κέντρο του λορκικού ποιητικού κύκλου που συνοψίζει αυτές τις μεταμορφώσεις. Και ο ίδιος ο ποιητής χαρακτήριζε τον εαυτό του «στενό φίλο των ρόδων». Ένας μακρινός ορφικός απόηχος, αλληγορική αποκρυπτογράφηση της μοίρας, ακούγεται στο τραγούδι: 

"Έχει στα ουράνια κήπους με γελαστά τριαντάφυλλα και, μέσα στα λογιώ λογιώ το Ρόδο το θαυματουργό.

Η λαϊκή ψυχή στάθηκε για το Λόρκα η πυξίδα της ποιητικής του. Γιατί τα όρια της φαντασίας του λαού είναι ανεξερεύνητα και μέσα σ’ αυτά ο ποιητής δημιουργεί γλώσσα όχι με νέες λέξεις, αλλά με τρόπους της σκέψης και με εικόνες. 



 Τα σονέτα του σκοτεινού έρωτα 


"Ανάμεσα στο μ’αγαπάς και σ’αγαπώ, άνεμος απ’τα αστέρια και σύγκρυο λουλουδιών, σύννεφο από ανεμώνες σηκώνει με σκοτεινό ολολυγμό έναν ολάκερο χρόνο"

«Φοβάμαι μη χάσω το θαύμα των αγαλμάτινων ματιών σου και τη μελωδία που μου αποθέτει τη νύχτα στο μάγουλο το μοναχικό ρόδο της ανάσας σου. 
Πονώ που είμαι σε τούτη την όχθη κορμός δίχως κλαδιά, μα πιότερο λυπάμαι το που δεν έχω τον άνθό, πόλφο ή πηλό, για το σκουλήκι του μαρτυρίου μου.
 Αν είσαι συ ο κρυμμένος μου θησαυρός, αν είσαι ο σταυρός κι ο πόνος μου ο υγρός, αν είμαι το σκυλί της αρχοντιάς σου, μη μ’αφήσεις να χάσω ό,τι έχω κερδίσει και στόλισε τα νερά του ποταμού σου με φύλλα απ’το φρενοκρουσμένο μου φθινόπωρο.”
 "Αγάπη των σπλάχνων μου, ζωντανέ θάνατε, μάταια περιμένω το γραφτό λόγο σου, και σκέφτομαι, με το λουλούδι που μαραίνεται, πως αν είναι να ζήσω δίχως μου προτιμώ να σε χάσω.  […] 
Γέμισε, λοιπόν, με λόγια την τρέλα μου ή άσε με να ζήσω μες στη γαλήνια νύχτα μου της ψυχής, παντοτινά ολοσκότεινη.” 
«Θέλω να κλάψω τον πόνο μου και στο λέω για να μ’ αγαπήσεις και να με κλάψεις κάποιο απόβραδο αηδονιών μ’ ένα στιλέτο, με φιλιά και με σένα.” 
«Εμένα με θυμήθηκες σαν ανηφόριζες τη σιγαλιά που τυρανάει το φίδι αιχμάλωτο στους φρύλους και στ’απόσκια; Δεν είδες μέσα απ’τον αγέρο το διάφανο μια ντάλια από καημούς κι από χαρές που σου ‘στειλε η φλογερή καρδιά μου;” 
«Έτσι κι η καρδιά μου, νύχτα και μέρα, δέσμια στη φυλακή του σκοτεινού έρωτα, κλαίει, δίχως να σε βλέπει, τη μελαγχολία της.” 
"Ποτέ σου δεν θα καταλάβεις πόσο σ’ αγαπώ γιατί κοιμάσαι μέσα μου κι είσαι αποκοιμισμένος, εγώ σε κρύβω κλαίγοντας, κυνηγημένος από μια φωνή από διαπεραστικό ατσάλι.” 
«Νύχτα πάνω από τους δυο με πανσέληνο, εγώ βάλθηκα να κλαίω κι εσύ γελούσες. Η καταφρόνια σου ήταν ένας Θεός, τα δικά μου παράπονα στιγμές και περιστέρια αλυσοδεμένα.”

 Στις 19 Αυγούστου του 1936 εκτελέστηκε από τους εθνικιστές του Φράνκο ο σπουδαίος Ισπανός ποιητής και θεατρικός συγγραφέας Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα.
Ήταν 38 ετών και η χώρα του βίωνε τις πρώτες μέρες του Εμφυλίου Πολέμου, που κράτησε ως το 1939. Έργα του, όπως το Σπίτι της Μπερνάντα Άλμπα, Γέρμα και Ματωμένος Γάμος έχουν κερδίσει την παγκόσμια αναγνώριση κι έχουν ανέβει επανειλημμένα και στη χώρα μας. Το μείζον ποιητικό του έργο Ρομανθέρο Χιτάνο (Ρομανσέρο Γκιτάνο, όπως είναι γνωστό στα ελληνικά) έχει μεταφρασθεί (εν μέρει) από τον Οδυσσέα Ελύτη και έχει μελοποιηθεί από τον Μίκη Θεοδωράκη.
Ο τάφος του Λόρκα δεν βρέθηκε ποτέ και αποτελεί ένα μυστήριο μέχρι σήμερα. Πολλοί ερευνητές υποθέτουν ότι πρέπει να είναι θαμμένος στον τόπο της εκτέλεσής του στα περίχωρα της Γρανάδας. Οι μέχρι τώρα ανασκαφές δεν έχουν αποδώσει. Στα τέλη του 2008 ο γνωστός Ισπανός δικαστής Μπαλτάθαρ Γκαρθόν άνοιξε το φάκελο Λόρκα και προχώρησε στις αναγκαίες ανακριτικές πράξεις για τη διαλεύκανση της δολοφονίας του.
Άλλωστε έχουν αναπτυχθεί κατά καιρούς διάφορες θεωρίες για τα κίνητρα που όπλισαν το χέρι των εκτελεστών του. Η κρατούσα άποψη υποστηρίζει ότι ο Λόρκα δολοφονήθηκε από φαλαγγίτες του Φράνκο, που δεν του συγχώρησαν τη συμπόρευσή του με το κυβερνόν Λαϊκό Μέτωπο (σοσιαλιστές, κομμουνιστές, αναρχικοί).
Στον αντίποδα, έχει διατυπωθεί η θεωρία ότι τα κίνητρα της εκτέλεσής του μπορεί να μην ήταν αμιγώς πολιτικά. Η δεδηλωμένη ομοφυλοφιλία του είχε ενοχλήσει πολλούς στη συντηρητική Ανδαλουσία και περισσότερο κάποιους συγγενείς του, που επιζητούσαν ένα τρόπο να ξεπλύνουν το οικογενειακό όνειδος. Όσοι ακολουθούν αυτή τη θεωρία στηρίζουν την άποψή τους και στο γεγονός ότι ο Λόρκα δεν είχε κομματικές συμπάθειες και διατηρούσε φιλίες με πρόσωπα και από τις δύο παρατάξεις, όπως με τον αρχηγό των φαλαγγιτών Χοσέ Αντόνιο Πρίμο ντε Ριβέρα, με τον οποίο συνήθιζε να γευματίζει κάθε Παρασκευή.

«Δωρεάν η ζωή Φεδερίκο
Γκαρθία Λόρκα δωρεάν ο θάνατος,
αυτό το άλικο πανί δεν έχει πάντοτες αγαθή βεβαιότητα,
είν’ο θεός που αμιγής εκτείνεται στο μαύρο
πλήρως απών ή ανεικόνιστος,
όμως εσύ μυρόεσσα Ισπανία-της Ευρώπης θερμότητα
τί δόξα πρόσθεσες απ’τη λαλιά του την άσπιλη
σ’ανελέητο ήλιο σ’έναν ουρανό
που πυρακτώνει διαμπερής αθωότητα..
Ισπανία εσύ αυθεντία στο θάνατο!
Δωρεάν η όραση Φεδερίκο
Γκαρθία Λόρκα δωρεάν η τυφλότητα»

Ν.Καρούζος




Ποίηση: Federico Garcia Lorca. Ποιητική απόδοση: Λευτέρης Παπαδόπουλος. Μουσική: Χρήστος Λεοντής. Πρώτη εκτέλεση: Μανώλης Μητσιάς, "ΑΧ, ΕΡΩΤΑ", 1974.
Λούζεται η αγάπη μου στο Γουαδαλκιβίρ, και τ' άνθη παίρνουν ευωδιά απ'το γλυκό κορμί της. Τρέξε πέτα χελιδόνι φέρ' της Βενετιάς βελόνι να κεντήσει στο μαντίλι τη χαρά της να μου στείλει. Μεταξωτά η αγάπη μου μαντίλια μου κεντά κι όλο φιλάει την κλωστή και βυσσινιά τη βάφει. Τρέξε πέτα χελιδόνι φέρ' της Βενετιάς βελόνι να κεντήσει στο μαντίλι τη χαρά της να μου στείλει.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου